Antalya Akseki GES ve Güneş Enerjisi Kurulumu

Akseki, Manavgat'tan Seydişehir yönüne tırmanan yol üzerinde, Toros Dağları'nın ormanlık ve yüksek kesimlerinde yer alıyor. İlçe merkezinin eski taş evleri, vadilere dağılmış köyler ve yaz aylarında dolan yaylalar, Akseki'yi Antalya'nın en kırsal ilçelerinden biri yapıyor. Nüfus yoğunluğu düşük, yerleşimler birbirinden uzak ve bazı noktalarda şebeke elektriği ya hiç yok ya da kış aylarında sık kesiliyor.

Bu koşullar Akseki'de güneş enerjisini bir tasarruf aracı olmanın ötesine taşıyor. Şebekesiz yayla evinde tek elektrik kaynağı, kesintilerin uzun sürdüğü köy evinde bir güvence, orman içindeki küçük atölyede ise jeneratörün yerini alan sessiz bir alternatif. Projelerimizin büyük kısmında bu yüzden ilk soru, evin şebekeye ne kadar güvenebildiği oluyor.

Akseki'nin köy ve yayla yerleşimleri, kullanım biçimine göre farklı sistemler gerektiriyor. Yalnızca yaz aylarında açılan yayla evlerinde aydınlatma, buzdolabı, su pompası ve telefon şarjını karşılayan küçük ölçekli off-grid setler çoğu zaman yeterli oluyor. Yıl boyu oturulan ve şebekesi bulunan köy evlerinde ise kış aylarındaki elektrikli ısıtma tüketimini de hesaba katan, şebeke bağlantılı çatı sistemleri daha ekonomik.

Cevizli ve Güzelsu çevresindeki arıcılık, hayvancılık ve küçük orman işletmelerinde su pompası, süt soğutma ve aydınlatma gibi yükleri ayrı ayrı listeleyip sistemi bu yüklerin çalışma saatlerine göre boyutlandırıyoruz. Batarya ve inverter seçiminin ayrıntıları off-grid güneş enerjisi rehberimizde.

Ormanla iç içe yaşayan Akseki köylerinde kereste biçen küçük hızarlar, marangoz ve doğrama atölyeleri hâlâ önemli bir geçim kaynağı. Bu atölyelerdeki şerit testere, planya ve kalınlık makineleri üç fazlı, kalkışta yüksek akım çeken motorlarla çalışıyor ve şebekenin zayıf olduğu yerlerde çoğu zaman dizel jeneratörle besleniyor.

Bu tür yüklerde güneş enerjisini tasarlarken panel gücünden çok inverter gücü belirleyici oluyor: en büyük motorun kalkış anındaki akımını karşılayamayan bir inverter, makine her çalıştığında devreden çıkabiliyor. Atölyedeki makinelerin etiket değerlerini keşifte tek tek kayıt altına alıyor, aynı anda çalışmayacak makineleri belirleyerek inverteri gereğinden büyütmeden seçiyoruz. Şebekesi olan atölyelerde ise gündüz çalışan makinelerin tüketimini çatıdaki panellerle karşılayan on-grid bir sistem en hızlı geri dönen seçenek oluyor.

Rakım arttıkça güneşin ultraviyole ışınımı da artıyor. Bu, panelin kendisi için bir sorun değil; ancak açıkta kalan kablo kılıfları, plastik kablo bağları, konnektör gövdeleri ve bağlantı kutuları sahildeki bir kurulumdan daha hızlı yaşlanabiliyor. Birkaç yıl içinde kırılan bir plastik kablo bağı, kablonun rüzgârda çatıya sürtünmesine ve zamanla yalıtımın aşınmasına yol açabiliyor.

Akseki'deki kurulumlarda bu yüzden açıkta kalan bütün DC kabloları UV dayanımlı koruma borusu içinden geçiriyor, kablo sabitlemede plastik yerine paslanmaz çelik kelepçe kullanıyoruz. Bağlantı kutularını ve inverteri doğrudan güneş almayan bir duvara ya da saçak altına yerleştiriyoruz. Küçük görünen bu ayrıntılar, sistemin yirmi yılı aşan ömrü boyunca bakım ihtiyacını belirgin şekilde azaltıyor.

Akseki'de kış aylarında yağan kar birkaç gün panellerin üzerinde kalabiliyor. Konstrüksiyonu kar yüküne göre hesapladığımız ve paneli karın kayabileceği eğimde kurduğumuz için çoğu zaman kar güneş çıktıktan kısa süre sonra kendiliğinden kayıyor. Yine de şebekesiz bir evde bataryanın azaldığı günlerde panelleri bir an önce açmak isteyebilirsiniz.

Bu durumda yapılmaması gereken şey, sert bir kürek ya da metal bir aletle panel yüzeyini kazımak; cam çizilebilir ve yansıma önleyici kaplama zarar görebilir. Uzun saplı, ucu yumuşak köpük veya kauçuk kaplı bir kar çekme aparatıyla karı yukarıdan aşağı doğru nazikçe çekmek ve panelin üzerinde kalan ince tabakayı güneşe bırakmak yeterli. Buzlanmış yüzeye sıcak su dökmek ise camda ısıl çatlağa yol açabileceği için kesinlikle önerilmiyor.

Yalnızca birkaç ay kullanılan yayla evlerinde en sık karşılaştığımız sorun, sistemin kışı bakımsız geçirmesi. Uzun süre boş kalacak evlerde lityum bataryaları yaklaşık yarı dolulukta bırakmayı, gereksiz yükleri devreden çıkarmayı ve inverteri bekleme moduna almayı öneriyoruz. Panellerin kar altında kalması sisteme zarar vermez; önemli olan konstrüksiyonun kar yüküne göre hesaplanmış olması.

Baharda eve dönüldüğünde panel yüzeyinin temizlenmesi ve kablo bağlantılarının gözle kontrol edilmesi, sezona sorunsuz başlamak için çoğu zaman yeterli oluyor.

Akseki'deki evlerin önemli bir kısmı yılın büyük bölümünde boş duruyor ve ev sahipleri şehirdeyken evlerinin durumunu merak ediyor. Bir güvenlik kamerası, mobil modem ve küçük bir sıcaklık sensörü, toplamda çok az enerji harcayan ama kış boyunca kesintisiz çalışması gereken yükler.

Şebekesiz evlerde bu cihazları, evin ana sisteminden bağımsız ve kışın en kısa günlerinde bile yetecek şekilde boyutlandırılmış küçük bir panel ve batarya setiyle besliyoruz. Böylece ev sahibi, ana sistem kapalıyken bile kameradan evi görebiliyor, inverterin ve bataryanın durumunu telefonundan takip edebiliyor. Mobil kapsamanın zayıf olduğu noktalarda modemin yerini keşifte sinyal ölçümü yaparak belirliyoruz.

Şehirde şebekeye alışmış bir aile, yayla evindeki off-grid sistemle ilk yazında birkaç basit alışkanlık edinmek zorunda kalıyor. Çamaşır makinesi, ütü, elektrikli su ısıtıcısı ve saç kurutma makinesi gibi kısa sürede yüksek güç çeken cihazları akşam yerine öğle saatlerinde kullanmak, bataryayı geceye dolu girmenin en kolay yolu. Aynı anda birden fazla yüksek güçlü cihazı çalıştırmamak da inverterin aşırı yük nedeniyle devreden çıkmasını önlüyor.

Kurulum günü inverter ekranında ya da telefondaki uygulamada batarya doluluk oranının nasıl okunacağını gösteriyor, hangi seviyenin altına inildiğinde yüksek güçlü cihazların ertelenmesi gerektiğini birlikte belirliyoruz. İlk sezonun sonunda ailenin gerçek kullanımına bakarak, gerekirse bir sonraki yaz öncesinde batarya ya da panel eklemeyi öneriyoruz.

Akseki'nin dağ yollarında malzeme taşımak, şehir içi bir kurulumdan farklı bir planlama gerektiriyor. Keşif sırasında yolun durumunu, aracın eve ne kadar yaklaşabildiğini ve panellerin elle taşınacağı mesafeyi not ediyor; montajı tüm ekipman sahaya tek seferde ulaşacak şekilde planlıyoruz. Kış aylarında bazı yolların kapanabildiğini göz önüne alarak kurulumları mümkün olduğunca ilkbahar ve sonbahara denk getiriyoruz. Panelleri dar patikalarda taşırken kırılmamaları için özel taşıma tutamakları ve koruyucu köşelikler kullanıyoruz.

Şebekesi olan bir köy evinde on-grid ile hibrit arasında karar verirken en önemli bilgi, son kışlarda yaşanan kesintilerin sıklığı ve süresi. Kesintiler yılda birkaç kez ve kısa sürüyorsa bataryasız on-grid sistem en ekonomik seçenek. Fırtına ve kar sonrası hattın günlerce gelmediği köylerde ise buzdolabı, aydınlatma ve kalorifer pompasını besleyen bataryalı bir hibrit sistem, ek maliyetine değen bir güvence sağlıyor.

Bu kararı tahmine bırakmamak için ev sahiplerinden son kışın kesintilerini hatırladıkları kadarıyla not etmelerini istiyoruz; komşu köylerde kurduğumuz sistemlerin izleme kayıtları da şebekenin gerçek durumu hakkında fikir veriyor. Komşu Gündoğmuş, İbradı ve Manavgat dağ köylerinde de aynı yaklaşımla çalışıyoruz.