Antalya Demre GES ve Güneş Enerjisi Kurulumu

Eski adıyla Kale olan Demre, Demre Çayı'nın denize ulaştığı düz ovada kurulmuş ve bu ovanın neredeyse her parseli plastik ya da cam serayla kaplı. Domates başta olmak üzere biber, patlıcan ve hıyar yetiştiren işletmelerde yakıt kalemi kadar elektrik kalemi de büyüyor; çünkü modern bir serada su, ışık ve hava artık motorlarla yönetiliyor.

Keşfe geldiğimizde ilk iş, faturadaki tüketimi kalemlere ayırmak oluyor: sulama ve gübreleme ünitesinin pompaları, havalandırma camlarını açan motorlar, gölgeleme ve ısı perdeleri, sirkülasyon fanları, kasa ve ambalaj deposundaki aydınlatma, varsa soğutma odası. Bu ayrım yapılmadan kurulan bir GES ya gereğinden büyük olup yatırımı uzatıyor ya da küçük kalıp tüketimin önemli kısmını şebekeye bırakıyor.

Sera örtüsünün üstüne panel koymak bitkinin ihtiyaç duyduğu ışığı keser; bu yüzden Demre'de panelleri hiçbir zaman örtünün üzerine yerleştirmiyoruz. Bunun yerine ambalaj ve kasa depolarının çatılarını, pompa ve gübre odalarının üstünü, sera blokları arasındaki servis yollarının kenarını ya da parselin kuzey ucundaki boş şeridi değerlendiriyoruz.

Zemin üzerine kurulan panel sıralarının seraya ne kadar yaklaşabileceğini, aralık ayında güneşin en alçak olduğu saatlerdeki gölge boyuna göre hesaplıyoruz. Kışın uzayan gölge seranın güney yüzüne düşmüyorsa yerleşim doğrudur; düşüyorsa sırayı kuzeye kaydırıyor ya da panel eğimini düşürüyoruz. Arazide uygun boş alan yoksa genellikle depo çatısı ve sera önündeki otopark gölgeliği birlikte yeterli oluyor.

Demre'nin Beymelek ovası ve çevresindeki seralarda kış aylarında ısıtma, üretimin en büyük gider kalemlerinden biri. Isı kaynağının kendisi çoğunlukla yakıtlı kazanlar olsa da, sıcak havayı dağıtan fanlar, sirkülasyon pompaları, perde ve havalandırma motorları elektrikle çalışıyor ve bu yüklerin önemli bir kısmı gündüz devrede.

Kış güneşinin alçak açısını hesaba katarak panelleri daha dik bir eğimle yerleştirmek, seracılığın en çok elektrik tükettiği aylarda üretimi artırıyor. Yaz için en iyi açıyla kurulmuş bir sistem kasım–şubat arasında belirgin şekilde daha az üretir; Demre'de sera yükü kışa yığıldığı için eğim kararını yıllık toplamdan çok aylık dağılıma bakarak veriyoruz.

Kış fırtınalarında ve yaz sıcaklarında ovadaki elektrik hatlarında kesinti yaşanabiliyor. Seranın iklim kontrol bilgisayarı, sıcaklık sensörleri ve havalandırma motorları durursa, birkaç saat içinde sera içi sıcaklık ya da nem bitki için zararlı seviyeye çıkabiliyor. Bu risk, Demre'de batarya konusunu villa sahiplerinden farklı bir açıdan gündeme getiriyor: amaç tüm serayı bataryayla çalıştırmak değil, yalnızca kritik kontrol devresini ayakta tutmak.

Bu yüzden büyük sera işletmelerinde şebeke bağlantılı ana sistemin yanına, yalnızca kontrol panosunu, alarm sistemini ve havalandırma camlarının motorlarını besleyen küçük bir yedek hat kuruyoruz. Enerji depolama kapasitesini bu birkaç kilovatlık yükü birkaç saat çalıştıracak kadar tutmak, yatırımı makul seviyede bırakıyor.

Demre ovasında denize yakın bazı kuyularda suyun tuz oranı yükselebiliyor. Bu durumdaki üreticiler sulama suyunu ters ozmoz (RO) cihazlarıyla arıtıyor ve bu cihazların yüksek basınç pompaları sürekli ve yüksek bir elektrik tüketimi oluşturuyor. Arıtmanın gece değil gündüz yapılıp temiz suyun bir depoda biriktirilmesi, güneş üretimiyle neredeyse birebir örtüşen bir tüketim profili yaratıyor.

Arıtma ünitesi olan seralarda pompa gücünü, cihazın günlük çalışma süresini ve arıtılmış su deposunun hacmini birlikte değerlendiriyoruz. Depo hacmi yeterliyse arıtma işini tamamen güneşli saatlere kaydırmak mümkün oluyor; bu da üretilen elektriğin neredeyse tamamının şebekeye gitmeden serada tüketilmesi anlamına geliyor.

Demre'deki domates seralarının çoğu ürününü sonbaharda dikip ilkbahar sonunda söküyor; yazın en sıcak aylarında seralar boş kalıyor ya da toprağı güneşle dezenfekte etmek için naylonla kapatılıp bekletiliyor. Bu dönemde sulama ve havalandırma yükü neredeyse sıfıra inerken güneş paneli yılın en yüksek üretimini yapıyor.

Bu tersliği boyutlandırmada hesaba katmayan bir sistem, yazın ürettiği elektriğin büyük kısmını düşük bedelle şebekeye vermek zorunda kalıyor. Biz kapasiteyi önce ekim–mayıs arasındaki sera tüketimine göre belirliyor, ardından yaz fazlasının mevcut mahsuplaşma kurallarına göre nasıl değerlendirileceğini teklifte ayrı bir satırda gösteriyoruz. Yaz aylarında ambalaj deposunu, soğutma odasını veya bahçedeki evi aynı aboneliğe bağlamak mümkünse, boş dönemdeki üretimi de işletmenin içinde tutmak kolaylaşıyor.

Demre'de birden fazla üreticinin aynı kuyuyu veya sulama hattını paylaştığı durumlar sık görülüyor. Ortak kullanılan pompalar için kurulan tek bir GES, her üreticinin ayrı sistem kurmasından daha ekonomik olabiliyor.

Bu tür projelerde aboneliğin kimin üzerine olacağı, maliyet ve faydanın nasıl paylaşılacağı gibi soruları teknik tasarımdan önce netleştirmek gerekiyor. Keşifte tüm paydaşlarla birlikte bu çerçeveyi çiziyor, sistemi ortak tüketim profiline göre boyutlandırıyoruz. Kaç panele ihtiyaç olacağını kabaca görmek isteyenler için tarımsal sulama için kaç güneş paneli gerekir sorusunu ayrıca yanıtladık.

Demre'de malzemeyi zorlayan tek etken deniz havası değil. Ovaya denizden esen tuzlu rüzgâr, seralarda kullanılan kükürtlü ve bakırlı ilaçların buharı ve sulamadan yükselen nem bir araya geldiğinde, sıradan çelik vida ve kelepçeler birkaç yıl içinde paslanabiliyor. Bu nedenle Demre'deki konstrüksiyonlarda alüminyum profil, paslanmaz çelik bağlantı elemanı ve UV dayanımlı kablo bağı kullanıyoruz.

Panel seçerken tuz sisi dayanımı testinden geçmiş modelleri tercih ediyor, inverterleri doğrudan güneş ve ilaç buharı almayan, havalandırması iyi bir teknik odaya yerleştiriyoruz. Sera ilaçlaması sonrasında panel yüzeyinde kalan ince tabakanın üretimi nasıl düşürdüğünü ve temizliğin ne zaman gerektiğini bakım ve performans hizmetimizde ayrıca takip ediyoruz.

Demre yalnızca seracılıkla değil; Myra antik kenti, Aziz Nikolaos (Noel Baba) Kilisesi ve Kaleköy ile de ziyaretçi çekiyor. Bu bölgelerdeki pansiyon ve küçük otellerde yaz aylarında klima yükü artıyor. Ancak tarihi dokunun korunduğu sit alanlarında çatıya panel koymak kısıtlanabiliyor ya da koruma kurulu izni gerekebiliyor.

Sit alanı içinde veya yakınındaki yapılarda önce parselin durumunu sorguluyor, gerekirse görünürlüğü düşük yerleşimler veya bina dışındaki alanlar üzerinden çözüm üretiyoruz. Kaleköy gibi karayoluyla ulaşımı sınırlı noktalarda malzemenin tekneyle taşınması gerekebildiği için kurulum planını hava ve deniz durumuna göre esnek tutuyoruz.

Demre'deki işletmelerin çoğunda birden fazla elektrik aboneliği bulunuyor: kuyu için tarımsal sulama aboneliği, sera ve depo için ayrı bir abonelik, bazen de bahçedeki ev için mesken aboneliği. GES'in hangi aboneliğe bağlanacağı, üretilen elektriğin ne kadarının doğrudan kullanılacağını ve fazlasının nasıl değerlendirileceğini belirliyor.

Keşifte son on iki ayın faturalarını abonelik bazında inceliyor, en yüksek ve en düzenli gündüz tüketimine sahip aboneliği önceliklendiriyoruz. Bağlantı başvurusu, proje onayı ve kabul işlemlerini AEDAŞ nezdinde biz yürütüyoruz. Demre'ye komşu Finike, Kumluca ve Kaş ilçelerindeki seracılarla da aynı yöntemle çalışıyoruz.