Antalya Finike GES ve Güneş Enerjisi Kurulumu

Finike adı Türkiye'de neredeyse portakalla eş anlamlı. Sahil ovasından Turunçova'ya, Hasyurt'tan Sahilkent'e uzanan narenciye bahçeleri ilçenin ekonomisini taşıyor; sera tarımı, paketleme tesisleri ve soğuk hava depoları da bu zincirin halkaları.

Narenciyede elektrik tüketimi yılda iki ayrı zirve yapıyor. Yaz aylarında bahçelerde kuyu pompaları uzun saatler çalışıyor; kasımdan bahara kadar süren hasat döneminde ise yük bahçeden paketleme tesisine ve depoya taşınıyor. Finike'de bir GES projesini doğru boyutlandırmak, bu iki zirvenin hangisinin sizin işletmenizde ağır bastığını bilmekle başlıyor.

Portakal ağaçları yaprağını dökmeyen, yıl boyu gölge yapan ağaçlar. Paneli ağaç sıralarının arasına sıkıştırmak hem gölge nedeniyle üretimi düşürüyor hem de ilaçlama, budama ve hasat sırasında traktör geçişini zorlaştırıyor. Bu yüzden bahçe projelerinde panelleri kuyu başındaki pompa odasının yanına, bahçe sınırındaki ağaçsız şeride, ambar ya da depo çatısına yerleştiriyoruz.

Bahçe kenarındaki zemin kurulumlarında komşu ağaçların birkaç yıl içinde ne kadar büyüyeceğini de hesaba katıyoruz. Bugün gölge yapmayan genç bir ağaç sırası, beş yıl sonra kış öğleden sonralarında panellerin bir bölümünü kapatabilir; yerleşimi buna göre biraz geriden planlamak, sistemin ömrü boyunca kayıpsız çalışmasını sağlıyor.

Turunçova ve Hasyurt çevresindeki narenciye bahçelerinde su çoğunlukla kuyulardan dalgıç pompayla çekiliyor. Kuyu derinliği ve kuyunun verebildiği su miktarı bahçeden bahçeye değiştiği için, pompa ve panel gücünü yalnızca bahçe büyüklüğüne göre seçmek yanıltıcı olabiliyor.

Keşifte kuyunun su seviyesini, pompanın basma yüksekliğini ve varsa kuyu verim bilgisini soruyor; solar pompa sürücüsünde kuyunun kuruması durumunda pompayı koruyan kuru çalışma korumasını mutlaka devreye alıyoruz. Kuyu suyunu önce bahçedeki havuza basıp sulamayı oradan yapan üreticilerde, pompa güneşli saatlerde tam güçle çalışıp havuzu dolduruyor; böylece akşam sulaması için bile şebekeye ya da bataryaya ihtiyaç kalmıyor.

Finike'de eski salma sulama yerini giderek damla ve mini yağmurlama sistemlerine bırakıyor. Bu geçiş, enerji tarafını da değiştiriyor: damla sulama daha az su ama daha uzun çalışma süresi ve gübreleme tankı, filtre ve dozaj pompası gibi ek ekipmanlar demek.

Sulama sistemini yenileyen bir bahçe sahibi için en doğru zaman, GES'i de aynı projede planlamak. Pompa gücünü damla hattının gerçek basınç ihtiyacına göre küçültmek çoğu zaman mümkün oluyor; daha küçük bir pompa da daha az panel ve daha düşük yatırım anlamına geliyor. Sulama ile güneş enerjisinin birlikte nasıl tasarlandığını tarımsal sulamada güneş enerjisi yazımızda daha ayrıntılı anlattık.

Hasat sonrası paketleme tesislerinde meyveler yıkama, fırçalama, mumlama, kurutma ve boylama hatlarından geçiyor. Bu hatların motorları, kurutma tünelinin fanları ve depodaki soğutma, sezon boyunca gündüz saatlerinde yoğun çalışıyor. Bir de gözden kaçan bir kalem var: kasaları taşıyan elektrikli forkliftlerin şarjı.

Forklift bataryalarını gece yerine öğle arasında ve öğleden sonra şarj edecek şekilde vardiya planını küçük bir değişiklikle düzenlemek, GES üretiminin tesiste kalan payını belirgin şekilde artırabiliyor. Paketleme tesislerinin geniş çelik çatıları büyük ölçekli kurulum için uygun; kış hasadındaki düşük güneş üretimini dengelemek için çatı alanını mümkün olduğunca tam kullanmayı öneriyoruz.

Finike ovasının dere yataklarına ve denize yakın, düşük kotlu bazı parsellerinde yoğun kış yağışlarından sonra su birikmesi ya da kısa süreli taşkın görülebiliyor. Bu bölgelerde zemin üzerine kurulan sistemlerde en hassas bileşen paneller değil; yere yakın monte edilmiş inverter, bağlantı kutuları ve toprak altından geçen kablolar.

Bu yüzden ova parsellerinde panellerin alt kenarını normalden daha yüksekte tutuyor, inverter ve dağıtım panosunu pompa odasının duvarına, olası su seviyesinin belirgin şekilde üzerine monte ediyoruz. Toprak altı kablolarını sızdırmaz boru içinde, ek yeri bırakmadan çekiyor; bağlantı kutularını yağmur ve çamur sıçramasından korunacak şekilde konumlandırıyoruz. Keşifte bahçe sahibine önceki yıllarda suyun nereye kadar yükseldiğini sormak, bu kararları vermenin en pratik yolu.

Finike ve çevresinde narenciye fidanı yetiştiren işletmeler de bulunuyor. Fidanlıklarda genç bitkilerin nemini korumak için kullanılan sisleme pompaları, kışın don riskine karşı devreye alınan ısıtma kabloları ve yetiştirme tünellerindeki fanlar, sıradan bir bahçeye göre çok daha düzenli bir elektrik tüketimi oluşturuyor.

Sisleme sisteminin en çok çalıştığı sıcak ve güneşli saatler, üretimin de zirve yaptığı saatler olduğu için fidanlıklar güneş enerjisinden en hızlı fayda gören işletmeler arasında. Don gecelerinde çalışan ısıtma yükü ise güneşle örtüşmediğinden, bu işletmelerde sistemi şebeke bağlantılı kuruyor ve gece tüketimini mahsuplaşmayla dengeliyoruz.

Narenciye bahçelerinde yapılan ilaçlama ve gübreleme, yakındaki panellerin yüzeyinde ince bir kalıntı tabakası bırakabiliyor ve bu da zamanla üretimi düşürüyor. Finike'deki tarımsal sistemlerde panel temizliğini bahçenin ilaçlama takvimine göre planlamayı, özellikle sulamanın en yoğun olduğu yaz başında panellerin temiz olmasını sağlamayı öneriyoruz.

Temizlikte yüzeye zarar verebilecek kimyasallar yerine saf su ve yumuşak fırça kullanmak yeterli. İstenirse temizliği ve yıllık elektriksel kontrolleri bakım ve performans hizmetimiz kapsamında biz üstleniyoruz.

Finike yalnızca portakalla değil, marinası, Limyra antik kenti ve sahil boyunca uzanan kamp alanları ile pansiyonlarıyla da ziyaretçi ağırlıyor. Kamp alanlarında karavan bağlantı noktaları, ortak duş ve mutfak üniteleri yaz aylarında önemli bir elektrik yükü oluşturuyor.

Bu işletmelerde gölgelik (carport) tipi konstrüksiyonları tercih ediyoruz: panelleri karavan ve araç park alanlarının üzerine yerleştirerek hem elektrik üretiyor hem de misafirlere gölge sağlıyoruz. Marina çevresindeki işletmelerde ise denize birkaç metre mesafedeki kurulumlarda alüminyum konstrüksiyon, paslanmaz bağlantı elemanı ve kapalı, havalandırmalı inverter dolabı standart uygulamamız.

Finike'den Elmalı'ya tırmanan yol boyunca, Arykanda antik kentine doğru yükseldikçe iklim ve ihtiyaç değişiyor. Bu köylerde kışlar sahildekinden belirgin şekilde serin, yerleşim daha dağınık ve bazı evler yalnızca yaz aylarında kullanılıyor.

Yukarı köylerdeki evlerde şebeke bağlantısı varsa küçük on-grid sistemler, yoksa ya da hat sık kesiliyorsa bataryalı çözümler öneriyoruz. Bu kesimde kurulum yapacağımız evlerin yol durumunu ve malzemenin eve ne kadar yaklaşabileceğini keşifte not ederek montaj gününü buna göre planlıyoruz. Daha yüksek kesimlerdeki ihtiyaçlar için komşu Elmalı sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Bir narenciye bahçesinde GES'in kendini ne kadar sürede ödeyeceği; pompanın yıllık çalışma saatine, aboneliğin türüne ve üretilen elektriğin ne kadarının doğrudan kullanıldığına bağlı. Yalnızca birkaç yaz ayı sulama yapan bir bahçe ile yıl boyu sera ve depo işleten bir işletme aynı hesaplamaya sığmıyor.

Teklifimizde aylık üretim tahminini, bahçenin aylık tüketimiyle yan yana gösteriyor ve fazla üretimin nasıl değerlendirileceğini açıkça yazıyoruz. Arazi üzerinde kurulacak sistemlerde dönüm başına üretim ve getiri mantığını 1 dönüm güneş enerjisi getirisi yazımızda örneklerle ele aldık. Komşu Kumluca ve Demre ilçelerindeki sera üreticileriyle de aynı şeffaf hesaplama yöntemiyle çalışıyoruz.