Antalya Elmalı GES ve Güneş Enerjisi Kurulumu

Elmalı, adını aldığı elmanın yanı sıra fasulye, hububat ve sebze tarımının yapıldığı, deniz seviyesinden bin metreyi aşan geniş bir yayla ovasında yer alıyor. Kaş ve Finike sahillerinden yalnızca bir saatlik mesafede olmasına rağmen kışları sert, yazları ise serin geçiyor; Avlan Gölü ve Gömbe çevresindeki köyler bu karasal iklimi en belirgin yaşayan yerler.

İlçedeki elektrik tüketiminin büyük kısmı tarımdan geliyor: yazın tarlaları sulayan derin kuyu pompaları, hasattan sonra aylarca çalışan elma depoları ve son yıllarda yaygınlaşan kontrollü atmosferli depolama odaları. Konutlarda ise kış ısınması ve uzun soğuk geceler tüketimi şekillendiriyor. Bu yüzden Elmalı'da her projeye tüketimin hangi mevsimde yoğunlaştığını belirleyerek başlıyoruz.

Elmalı'da elmalar hasattan sonra aylarca soğuk depolarda bekletiliyor. Bu, depo tüketiminin güneş üretiminin azaldığı sonbahar ve kış aylarında yoğunlaştığı, üretimin ise yazın zirve yaptığı anlamına geliyor. Mevsimler arası bu farkı bataryayla kapatmak ekonomik olmadığından, Elmalı'daki depo projelerinde şebeke bağlantılı tasarımlar öne çıkıyor.

Teklifimizde aylık üretim ve tüketim tahminini yan yana gösteriyor, fazla üretimin güncel mahsuplaşma ve satış kurallarına göre nasıl değerlendirileceğini açıkça belirtiyoruz. Depo çatısının yanı sıra yükleme rampası ve kasa istif alanının üzerine kurulan bir gölgelik, hem ek üretim alanı hem de hasat döneminde ürünü güneşten koruyan bir saçak sağlıyor.

Elmayı bir sonraki yaza kadar taze tutmak isteyen üreticiler, sıradan soğuk depoların yerine kontrollü atmosferli (KA) odalara yöneliyor. Bu odalarda yalnızca sıcaklık değil, havadaki oksijen ve karbondioksit oranı da düzenleniyor. Bunun için azot jeneratörleri, karbondioksit tutucular, nem kontrol cihazları ve sürekli çalışan ölçüm sistemleri devreye giriyor.

Bu ekipmanlar soğutma kompresörlerinin yanında gözden kaçabilen ama yıl boyunca neredeyse kesintisiz çalışan yükler. Keşifte KA odalarının ekipman listesini ve çalışma döngülerini ayrı ayrı inceliyor, kapasiteyi yalnızca kompresör gücüne göre değil bu ek yükleri de hesaba katarak belirliyoruz. Odalardaki atmosferin kesintide bozulmaması için kontrol sistemlerini bataryalı küçük bir yedek hatta bağlamayı da öneriyoruz.

Güneş panelleri soğukta daha yüksek gerilim üretir. Elmalı ovasında kış sabahları sıcaklığın sıfırın belirgin şekilde altına düştüğü günlerde, güneşin ilk ışıklarıyla birlikte panel dizilerinin gerilimi yaz gününe göre fark edilir şekilde yükseliyor. Dizideki panel sayısı sahil koşullarına göre hesaplanmışsa, bu gerilim inverterin giriş sınırını aşabiliyor ve inverteri zorlayabiliyor.

Bu yüzden Elmalı'daki projelerde dizi hesabını bölgenin kaydedilmiş en düşük sıcaklıklarına göre yapıyor, bir dizide kaç panel bulunabileceğini bu değere göre sınırlıyoruz. Bu ayrıntı ilk bakışta küçük görünse de, sahil için hazırlanmış standart bir paketin iç kesimde aynen kurulmasının neden doğru olmadığını gösteren en somut örneklerden biri.

Elmalı ovasında sonbahar ve kış sabahlarında panellerin yüzeyi çoğu zaman ince bir kırağı tabakasıyla kaplanıyor. Güneş doğduktan sonra bu tabaka birkaç on dakika içinde eriyor ve üretim başlıyor; yani kırağı, toplam günlük üretimden yalnızca sabahın ilk saatlerini alıyor. Bu kayıp teklifteki üretim tahminine bölgenin iklim verisi üzerinden zaten yansıyor.

Kırağıyı hızlandırmak için panellere su dökmek ya da kazımak gerekmiyor; aksine, soğuk camın üzerine dökülen su yeniden donarak durumu kötüleştirebiliyor. Sabahları hemen enerjiye ihtiyaç duyan işletmelerde, örneğin erken saatte çalışmaya başlayan bir depoda, bu kısa gecikmeyi şebeke ya da bataryayla karşılayacak şekilde tasarım yapıyoruz.

Elmalı'daki büyük tarım işletmelerinde traktör, römork ve hasat makinelerini korumak için kullanılan geniş sac çatılı hangarlar ve ambarlar bulunuyor. Bu yapıların çatıları hem geniş hem de çevresinde gölge yapacak yüksek bir engel olmadığı için, işletmenin yıllık tüketiminin önemli bir kısmını karşılayacak büyüklükte bir sistem için hazır bir alan sunuyor.

Hangar çatılarında önce sac kaplamanın ve taşıyıcı aşıkların durumunu, ardından kar yükü hesabını kontrol ediyoruz. Hafif alüminyum ray sistemleriyle kurulan paneller, hangarın altındaki makine park alanını hiç etkilemiyor. Hangarın kendisinde elektrik ihtiyacı az olsa bile, sistem mevzuatın izin verdiği koşullarda işletmenin depo ya da kuyu aboneliğiyle ilişkilendirilerek değerlendirilebiliyor.

Elmalı'nın Gömbe ve Avlan Gölü çevresindeki kırsal evlerinde kış geceleri sıfırın altına inebiliyor. Bu, bataryalı sistemler için önemli bir tasarım konusu: lityum demir fosfat bataryaların çoğu, donma noktasının altında şarj edilmemek üzere tasarlanmıştır.

Bu yüzden bataryaları dış ortama değil, evin içine ya da yalıtımlı bir teknik dolaba yerleştiriyor, gerekirse düşük sıcaklıkta şarjı yöneten batarya sistemleri seçiyoruz.

Elmalı ovasında fasulye, hububat ve sebze tarlalarının önemli bir kısmı yağmurlama yöntemiyle sulanıyor. Yağmurlama, damlama sulamaya göre daha yüksek basınç gerektirdiği için pompanın gücü ve dolayısıyla panel ihtiyacı da artıyor.

Parselleri birbirinden uzak olan üreticiler için her tarlaya ayrı sistem kurmak yerine, römork üzerine monte edilmiş taşınabilir solar pompa sistemleri de değerlendirilebiliyor; bu sistemler tarladan tarlaya taşınarak birden fazla kuyuda kullanılabiliyor. Pompa ve panel hesabının mantığını tarımsal sulama için kaç güneş paneli gerekir sorusunda adım adım anlattık.

Geniş ovada panelleri koymak için en uygun yer her zaman kuyunun hemen yanı olmuyor. Kuyu bir ağaç sırasının gölgesinde, tarlanın ortasında ya da bir yol kenarında kalabiliyor; panelleri yüz metre ötedeki tarla kenarına kurmak gerekebiliyor. Bu mesafe, kablodaki enerji kaybını ve kablo maliyetini doğrudan etkiliyor.

Uzun mesafelerde kablo kesitini gerilim düşümünü belirli bir sınırın altında tutacak şekilde hesaplıyor, hattın DC mi yoksa AC tarafında mı uzatılmasının daha ekonomik olduğunu karşılaştırıyoruz. Kabloyu tarım makinelerinin geçtiği yerlerde yeterli derinlikte ve koruma borusu içinde gömüyor, güzergâhı tarla sahibinin sürüm ve hasat düzenini bozmayacak şekilde belirliyoruz.

Elma ve fasulye hasadında Elmalı'ya her yıl mevsimlik tarım işçileri geliyor ve bu ailelerin bir kısmı birkaç hafta boyunca tarlaya yakın geçici barınaklarda ya da konteynerlerde kalıyor. Bu barınaklarda aydınlatma, telefon şarjı, küçük bir buzdolabı ve su pompası temel ihtiyaçlar; ancak çoğu zaman şebeke bağlantısı bulunmuyor.

Üreticiler için bu ihtiyaçları jeneratör yerine, konteyner çatısına ya da yanına kurulan küçük bir off-grid setle karşılamak hem daha sessiz hem de yakıt derdi olmayan bir çözüm. Hasat bittikten sonra aynı set ambar, depo ya da sulama kulübesinde kullanılmaya devam edebiliyor. Benzer setlerin nasıl boyutlandırıldığını off-grid güneş enerjisi başlığı altında örnek bir yük tablosuyla gösterdik.

Elmalı'da evlerin önemli bir kısmı kışın hâlâ soba ya da kalorifer kazanıyla ısınıyor; son yıllarda ise klimayla ve ısı pompasıyla ısınmaya geçen haneler artıyor. Bu geçiş, kış aylarındaki elektrik tüketimini belirgin şekilde yükseltiyor ve kış güneşinin kısa günlerinde panellerin bu tüketimin tamamını karşılaması mümkün olmuyor.

Şebeke bağlantılı bir sistemde yaz aylarında üretilen fazla, mahsuplaşma kuralları çerçevesinde kışın çekilen elektriği dengelemeye yardımcı olabiliyor. Bu dengenin evinizde nasıl işleyeceğini teklifte ay ay gösteriyoruz. Komşu Korkuteli, Kaş ve Finike ilçelerinde de çalışıyor, sahil ile yayla arasındaki iklim farkını tasarıma yansıtıyoruz.